1. Kitabın Doğuşu: “Kedi ve Köpeklerde Uzun Yaşam Rehberi” isimli kitabınızı kaleme alırken temel motivasyonunuz neydi? Sizi bu kapsamlı rehberi hazırlamaya iten süreçten bahseder misiniz?
Uzun yıllardır hücresel ve moleküler sağlık çalışıyorum. Eskiden beri ve maalesef hala hem veteriner hem beşeri tıp eğitimleri bozulan organ veya sistemi tedavi etmeye odaklı. Oysa yeni paradigma “sağlık bakımı”, yani canlıyı sağlıklı tutma üzerine ciddi mesafe kat edildi. Gördüm ki yaşlanmak ve hastalanmak bir kader değil. Elbette önüne geçemeyeceğimiz hastalıklar var ama yaş ve yıpranmaya bağlı bozulmaların önüne geçmek mümkün. Üstelik bunun için yaşam pratiğini düzenlemek yeterli. Bunları aktarabilmek ve peteveynin can yoldaşıyla uzun ve SAĞLIKLI yıllar geçirebilmesine rehberlik etmek için bu kitap kaleme alındı.
2. Uzun Ömür vs. Kaliteli Ömür: Kitabınızın başlığında “Uzun Yaşam” vurgusu olsa da, içerikte yaşam kalitesinin de önemi hissediliyor. Bir veteriner hekim olarak, evcil hayvanlarda sadece “yaşam süresini uzatmak” ile “yaşam kalitesini artırmak” arasındaki dengeyi nasıl tanımlıyorsunuz?
Kendi aile tarihimde kronik hastalıklara uzun yıllar tanıklık etmiş biri olarak uzun yaşamın olmazsa olmazı; sağlıklı yaşam derim. Özellikle kedi ve köpekler için sağlık hali çok kıymetli. Bizler hastalanınca şu ilaçları alıp, şu operasyonu geçirince sağlığımıza kavuşacağımızı biliyoruz. Oysa onlar neden bu “beyaz yere” gelip, neden “sivri bir şeyle derilerinin delindiğini”, canlarının acıdığını anlamıyorlar, yaşadıkları şey, hastalığın getirdiği ağrı ve stresin yanı sıra korku, panik ve umutsuzluk. Bilindiği gibi hastalanan ve öleceğini hisseden hayvan, ölüsüne avcılar yaklaşırsa sürü tehlikeye girer diye uzaklaşır ve yalnız başına ölüme yatar. Dolayısıyla insanın tersine hayvan çok hızlı kendini kapatır. Bu pencereden baktığımızda yaşam kalitesinin aslında hayvanda bir kat daha önem taşıdığı çok açık.
3. Beslenmenin Kritik Rolü: Kitabınızda beslenmeye geniş bir yer ayırıyorsunuz. Kedi ve köpeklerin ömrünü uzatmada “doğru beslenmenin payı yüzde kaçtır ve sahiplerinin bu konuda yaptığı en yaygın hata nedir?
Literatüre iki yeni terim girdi; “Nutrigenetik”, genetik yapının besinlere nasıl tepki verdiğini, “Nutrigenomik” ise besinlerin genlerin çalışma şeklini nasıl etkilediğini inceler. Epigenetiği etkileyen en önemli faktörlerden bir gıdadır. Ayrıca özel beslenmeye ihtiyaç duyan ırk oranı %50, bu olağanüstü büyük bir rakam. “Ne yersen O’sun” prensibi aynı şekilde kedi ve köpekler için de geçerli. Peteveynin yaptığı en büyük hata mama seçmeyi bilmemek, ki kitapta bu kısım detaylıca aktarıldı.
4. Koruyucu Hekimliğin Önemi: Erken teşhis ve rutin kontrollerin (check-up) uzun yaşamdaki rolü nedir? Gençlik döneminde yapılan hangi sağlık yatırımları yaşlılık dönemini daha huzurlu kılmaktadır?
Doğru yaşam tarzı, “yaşlılık” demiyoruz, “yaş alma” dönemini çok daha huzurlu kılar. Check-up deyince bunu çok iyi ayırmak gerek. “Rutin check-up” sadece hastalıklar başlayıp ilerlediyse veri sunabilir. “Geriatrik check up” bunun bir ötesini, gelmekte olanı da aydınlatırken, “Longevity check up” hücresel ve moleküler sağlık durumunu göz önüne serer. Böylece hastalık gelmeden önlemek veya geciktirmek mümkün hale gelir. 5 yaşından sonra 18 ayda bir Longevity check up ve sonuçlarına göre yaşam pratiği düzeni, çok daha sağlıklı bir gelecek sunar.
5. Mental Sağlık ve Çevre: Fiziksel sağlığın yanı sıra, bir kedi veya köpeğin zihinsel uyarımı ve stres düzeyi fiziksel ömrünü nasıl etkiliyor? Kitabınızda yer verdiğiniz “yaşam alanı zenginleştirme” önerilerinden biraz bahseder misiniz?
Dünya Sağlık Örgütü sağlığı “sadece hasta olmama hali değil, fiziksel, SOSYAL ve MENTAL olarak iyi olma hali” diye tanımlıyor. Bu noktada bilişsel uyarım yani oyun, güvenlik duygusu ile birlikte önemli iki parametre. Kediler için interaktif, hareketli oyuncaklar, bulmacalı beslemeler, karton kutu, tırmanma platformları, köpeklerde bulmacalı besleme, oyun kemiği, düzenli egzersiz yaşam alanı zenginleştirme önerilerinin başlıcalarıdır.
6. Yaygın Yanılgılar: Evcil hayvan sahiplerinin, patili dostlarının sağlığı hakkında doğru bildiği en büyük yanlış nedir? Kitabınızın bu konudaki “ezber bozan” başlıkları nelerdir?
En yaygın yanlışlar; Hayvanın zihni vardır, aklı yoktur! Tek kedi yeter, benim kedim başka kedi kabul etmiyor, ben onunla yeterince oynuyorum!, Hayvana mama dışında bir şey verilmez!, Kedim şişman, öğünlü beslemeliyim! Köpeğim küçük ırk ve evde pede idrar yapıyor, kışın sokağa çıkarmıyorum! En iyi mama hayvanın en severek tükettiği mamadır!, Sokak kedisi /köpeği eve alışmaz, söz dinlemez!, “En az bir kere doğurmalı, yavrularını görsün!, Benim kedim atlamaz!, Kısırlaştırma doğalarına aykırı!, Ve tabi en kabul edilemez olanı “Barınağa bıraktım, arkadaşlarının yanına”!!!!
Kitapta sanıyorum ezber bozan ama bilimsel veri temelli çok sayıda başlık var, zaten kitabın ön yazısında da “Bu kitap sizi şaşırtacak yazıyor”
7. Yaşlılık Dönemi Bakımı: “Geriatrik” dönem olarak adlandırılan yaşlılık sürecine girildiğinde, sahiplerin günlük bakım rutinlerinde yapması gereken en temel değişiklikler neler olmalıdır?
Öncelikle beslenme yaşa ve metabolik profile uygun hale getirilmeli. Egzersiz aksatılmamalı. Geriatrik ve Longevity check up’lar uygulanmalı. Alanına saygı duyulmalı. En önemlisi bilişsel destek verilmeli. Nasıl ki insan merak ettikçe yaşar, merak etmeyi bıraktığında sadece hayatta kalır ise hayvan için de durum aynıdır. Oyunlar, iletişim, merak uyandıracak ve eğlendirecek aktiviteler yapılmalı. Antienflamatuar beslenme ve antioksidan takviyeleri, SAMe takviyesi yanısıra Veteriner Hekiminizin vereceği tavsiyelere uymak çok önemli.
8. Pet Sahiplerine Mesaj: “Kedi ve Köpeklerde Uzun Yaşam Rehberi”ni okuyan bir hayvanseverin evine döndüğünde yapacağı ilk değişim ne olmalıdır? Okurlarınıza vermek istediğiniz en temel mesaj nedir?
Önce beslenme gözden geçirilmeli, ardından mental sağlığı ile ilgili gelişmeye açık noktalar saptanmalı, takiben ev içi iletişim, egzersiz düzeni, oyun rutinleri düzenlenmeli. Bu arada yoldaşımız 5 yaş üstü ise muhakkak bir geriatrik check up ve longevity check up sağlanmalı. Bu ekonomik olarak da, manen de gelecekteki zahmetlerden çok daha az maliyetlidir.
